Zwyczaje wielkanocne w Irlandii

hot cross buns_

Zostałam poproszona o artykuł o świątecznych zwyczajach w Irlandii dla magazynu „Maszkety”, którego wielkanocny numer ukazał się już dobrych kilka tygodni temu. Niniejszy tekst jest wersją wzbogaconą o osobiste komentarze – dotyczące mojej rodziny, parafii i wsi. Od strony teologicznej Wielkanoc w Irlandii niczym się nie różni od Świąt w Polsce. Różnią nas tylko ludowe zwyczaje, choć czasami wcale nie zdajemy sobie sprawy, że ta „odwieczna tradycja” jest w gruncie rzeczy młoda, lokalna i nierzadko wywodzi się z przedchrześcijańskich wierzeń…

Okres wielkanocny w Irlandii – tak samo jak w Polsce – poprzedza Wielki Post, który zaczyna się w Środę Popielcową. Przez cały dzień wszędzie natkniemy się na osoby chodzące z czołem pokrytym popiołem. Nikt go nie ściera po wyjściu z kościoła, ale chodzi z tym znakiem do wieczora, przy czym mazidło, jakiego używają irlandzcy księża, jest dość solidne. Popiół można zabrać również do domu, a za sprawą pewnej parafii w Galway rozpowszechnił się zwyczaj, żeby popiół był wystawiony przez cały dzień, aby wierni mogli go zabrać, kiedy im pasuje. W Galway wierni mogą podjechać pod bramę kościoła, by wziąć popiół, ale ksiądz w naszej parafii stwierdził, że za bardzo mu to przypomina usługę „drive” w McDonald’s, więc u nas trzeba się piechotą pofatygować do kościoła.

Poszczenie w Irlandii polega nie tylko na niejedzeniu mięsa i jajek, ale również na wyrzeczeniu się innych przyjemności – alkoholu, słodyczy a nawet powstrzymaniu się od oglądania telewizji. Chociaż w dzisiejszym, szybko laicyzującym się społeczeństwie, mało kto przywiązuje wagę do postanowień wielkopostnych, zachęca się nadal dzieci do jego praktykowania. Nasza córka rezolutnie uznała, że ona się ograniczy w byciu niemiłą dla rodziców, zaś my możemy się poprawić – ja powinnam przestać podjadać ciasteczka, a mąż pić cydr…

Czas wielkopostnej powagi przerywają dwa święta, będące zarazem „odpustem” od samego postu. 17 marca wypada dzień Świętego Patryka, patrona Irlandii, który jest barwnym, wesołym i hucznym świętem, spędzanym na paradach i niekończących się zabawach w pubach. Drugie ze świąt to Mothering Sunday – Dzień Matki, który wypada zawsze w czwartą niedzielę wielkiego postu.

Nabożeństwo w Niedzielę Palmową wygląda dokładnie tak samo jak w Polsce, ale zamiast naszych palemek Irlandczycy zabierają z kościoła krzyżyki zrobione z liści drzewa palmowego. W tym roku zaskoczona Króliczka wróciła z kościoła z gałązką tui… Ostatni tydzień przed Wielkanocą Irlandczycy sprzątają swoje domy i obejścia. Wielki Piątek to dzień ciszy – ulice są puste, sklepy (w naszej wsi zamknięty był tylko od 3 do 4 po południu ze względu na nabożeństwo) i biura pozamykane, a pracownicy wysłani na przymusowy urlop, gdyż nie jest to dzień ustawowo wolny od pracy. Ustawowo w Wielki Piątek nie wolno sprzedawać alkoholu, dlatego puby i restauracje również są przeważnie zamknięte. W tych sklepach, które są otwarte stoiska z alkoholem są zasłonięte prześcieradłami lub zablokowane barierkami. Warto o tym pamiętać, przejeżdżając do Irlandii na święta, bo wielu turystów przeciera oczy z niedowierzania. Tego dnia nie powinno się pracować poza domem, nie szlachtuje się zwierząt, unika się rozmów, o 3 po południu wszyscy udają się na nabożeństwo do kościoła, a po nim odwiedzają cmentarze i „święte studnie” (Holy Wells). W Wielki Piątek należy jeszcze odświeżyć fryzurę (obcinanie włosów tego dnia zapobiega bólom głowy), obciąć paznokcie i naszykować nowe, nienoszone nigdy wcześniej ubranie na Niedzielę Wielkanocną. Popularne jest także pieczenie słodkich, korzennych bułek z krzyżykiem – hot cross buns, a jajka zniesione przez kury tego dnia oznacza się krzyżem i zjada dopiero w Wielkanoc.

Irlandczycy odwiedzają kościół również w Wielką Sobotę, ale nie święcą pokarmów jak my. Dopiero w Irlandii przekonałam się, że święcenie jajek jest najważniejszym „świętem” dla Polaków. Takie tłumy przychodzą do polskiego księdza, że zaprasza on biskupa i odprawia godzinne nabożeństwo z obnoszeniem relikwii Jana Pawła II. Irlandczycy wody święconej używają do pobłogosławienia wszystkich domowników ( a nawet żywego inwentarza), a w niektórych rejonach zwyczajowo wypija się jej trzy łyki.

easter bonnet 32

Wielka Niedziela jest rodzinną ucztą poprzedzoną wizytą w kościele. Tradycyjnie zakładało się nowe ubranie, a dzisiaj coraz popularniejszy staje się amerykański zwyczaj zakładania „wielkanocnego czepka” przez dziewczynki, czyli zabawnie przybranego wiosennymi ozdobami kapelusza. Zrobiłam Króliczce Easter Bonnet, bo śpiewała w chórze podczas wielkanocnej mszy. Po mszy ksiądz zaprosił wszystkie chórzystki do ołtarza, żeby mogły zaprezentować swoje kapelusze.

baran 012

W Irlandii nie spożywa się szczególnego śniadania, tylko świąteczny obiad, który składa się z pieczonego mięsa – najlepiej jagnięciny – z sosem i warzywami, ciast lub deserów i dużej ilości alkoholu. Dzieci dostają czekoladowe jajka, które często muszą wpierw znaleźć podczas zabawy zwanej Easter Egg Hunt. Publiczne polowanie na jajka odbyło się też po mszy w wiejskim parku. Wielkanocny stół ozdabiają zajączki, kurczaczki, baranki, pisanki i wiosenne kwiaty. Natomiast praktycznie nie istnieje zwyczaj wysyłania kartek z życzeniami wielkanocnymi, a w sklepach jest ich niewielki wybór (chociaż asortyment bardzo się zwiększył odkąd do Irlandii przybyli… Polacy) i często przedstawiają krzyż ułożony z wiosennych, fioletowych kwiatów. W Irlandii Północnej w Niedzielę Wielkanocną organizuje się zawody sportowe – dla dzieci (np. biegi z jajkiem na łyżce) i poważne (np. wyścigi konne). Niedziela Wielkanocna jest także dniem upamiętnienia powstania wielkanocnego, które wybuchło w 1916 roku. Szczególnie w ubiegłym roku, z okazji 100. rocznicy powstania, odbyło się wiele uroczystości, koncertów, przedstawień i marszów pamięci. Wieczorem zaś Irlandczycy chętnie udają się do pobliskiego pubu, bo poniedziałek traktują bardziej jako Bank Holiday niż kontynuację świąt.

Advertisements

4 thoughts on “Zwyczaje wielkanocne w Irlandii

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s